Nabożeństwo Gorzkich Żali

Gorzkie żale, zbiór pieśni o Męce Pańskiej, śpiewane są obecnie we wszystkich kościołach w Polsce w niedziele Wielkiego Postu. To typowo polskie nabożeństwo. Powstało ono w Warszawie na przełomie XVII i XVIII wieku. Po raz pierwszy odprawione je w tamtejszym kościele św. Krzyża. Nie wiadomo, kto jest autorem pieśni. Być może napisał je ks. Wawrzyniec Stanisław Benik, ze Zgromadzenia Księży Misjonarzy świętego Wincentego à Paulo, który w 1707 roku jako pierwszy ogłosił je drukiem. Tytuł wydanej przez niego książeczki był charakterystycznie barokowy: „Snopek Myrry z Ogroda Gethsemańskiego albo żałosne Gorzkiey Męki Syna Bożego […] rospamiętywanie”. Mirra to jeden z darów, jaki trzej mędrcy złożyli Bożemu Dzieciątku. Był on zapowiedzią męki i śmierci zbawczej Chrystusa. Nazwa „Gorzkie żale” upowszechniła się później. Pochodzi od pierwszych wyrazów Pobudki, czyli pierwszej pieśni: „Gorzkie żale przybywajcie, serca nasze przenikajcie […]”. Rozważanie Męki Pańskiej ma oczywiście o wiele starszą tradycję. Na początku XVIII wieku wciąż odprawiano misteria pasyjne, mające swe korzenie w średniowieczu. Pobożność ludzi baroku, pełna emocji, charakteryzująca się osobistym przeżywaniem Męki Pańskiej, potrzebowała jednak nowych form nabożeństw. Takich, które nie tylko relacjonowałyby biblijne wydarzenia, ale też pozwalały ludziom łatwiej wyobrazić sobie to, co czuł Chrystus. W XVIII wieku odprawianie Gorzkich żalów łączono zazwyczaj z wystawieniem Najświętszego Sakramentu, od którego rozpoczynano celebrację. Po odśpiewaniu trzech części nabożeństwa głoszone było kazanie pasyjne.

Więcej informacji: http://liturgia.wiara.pl

Nasz cel

Celem VII Akademickich Gorzkich Żali jest ukazanie na nowo piękna tego typowo polskiego nabożeństwa. Naszą intencją jest, aby to nabożeństwo nie stało się jedynie koncertem znanych i cenionych muzyków, ale by ukazało raz jeszcze fenomen polskiej pobożności pasyjnej. Jak co roku podczas VII edycji Akademickich Gorzkich Żali każdy wierny będzie mógł włączyć się w śpiew, gdyż linia melodyczna i tekst zostają tradycyjne. Jednocześnie dzięki zaangażowaniu tak wielu poznańskich muzyków mamy nadzieję, że tegoroczne aranżacje poruszą każdego do głębi.

VII Akademickie Gorzkie Żale w wyjątkowo precyzyjny sposób wpisują się w duchowość franciszkańską. Święty Franciszek kładł nacisk na dwa istotne wydarzenia z życia Chrystusa: narodziny oraz mękę Jezusa. Nasze nabożeństwo pasyjne ukazuje franciszkańską miłość do Ukrzyżowanego. Franciszkański kościół klasztorny na Garbarach staje się miejscem spotkania dwóch filarów duchowości biedaczyny z Asyżu. Słynny ogromny żłóbek mówiący o Bożym Narodzeniu w Wielkim Poście ustępuje miejsca dramatycznym wydarzeniom związanych z Męką Pańską.

Chrystus Frasobliwy – rzeźba

Rzeźba Jezusa Frasobliwego została wykonana specjalnie na Akademickie Gorzkie Żale przez studentkę Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu. Małgorzata Witaszak, autorka dzieła, ur. 19 lipca 1990 r., pochodzi z Obornik, ukończyła Liceum plastyczne im. Piotra Potworowskiego w Poznaniu. Obecnie jest na II roku studiów.

W ikonografii chrześcijańskiej jest to przedstawienie rozmyślającej postaci Jezusa Chrystusa w pozycji siedzącej, z głową opartą na dłoni. Na głowie znajduje się korona cierniowa zaś na ciele widoczne są ślady biczowania. Według niektórych autorów ma to być przedstawienie momentu na Golgocie, tuż przed ukrzyżowaniem, choć figurę tę można także interpretować jako symboliczne streszczenie Męki Pańskiej.

Pierwsze wizerunki Chrystusa Frasobliwego pojawiły się w końcu XIV wieku w Niemczech, Austrii i Niderlandach. Historycy sztuki wiążą pojawienie się tego wizerunku z nurtem nazywanym devotio moderna (łac. nowoczesna pobożność), który kładł nacisk na ludzką naturę Chrystusa stawiając go za wzór do naśladowania dla wiernych.

Z zachodu Europy wizerunek Chrystusa Frasobliwego przeniknął do Polski, pojawiając się najpierw na Śląsku i Pomorzu, a następnie przenikając do sztuki ludowej, gdzie mocno się zakorzenił. Przedstawienie to znacznie częściej wykorzystywane jest w rzeźbie niż w malarstwie.

W Jeżowem znajduje się jedyne w Polsce Muzeum Figur Chrystusa Frasobliwego.

Więcej informacji: Wikipedia